استانداردهای خروجی فاضلاب مجموعهای از حدود مجاز آلایندهها و شاخصهای کیفی پساب هستند که مشخص میکنند فاضلاب تصفیهشده تا چه میزان باید پاکسازی شود تا امکان تخلیه به آبهای سطحی، چاه جاذب یا استفاده در مصارف کشاورزی و آبیاری را داشته باشد. رعایت این استانداردها برای تمامی واحدهای صنعتی، خدماتی و شهری که فاضلاب تولید میکنند اهمیت حیاتی دارد، زیرا تخلیه پساب خارج از حدود مجاز میتواند باعث آلودگی منابع آب، تخریب خاک، تهدید سلامت انسان و آسیب به اکوسیستمهای طبیعی شود.
در این صفحه، جدول کامل استاندارد خروجی فاضلاب بههمراه توضیحات کاربردی ارائه شده است تا بتوانید بر اساس نوع تخلیه (آب سطحی، چاه جاذب یا آبیاری) مقادیر مجاز پارامترهایی مانند BOD، COD، TSS، pH، فلزات سنگین، کلراید، سولفات، مواد روغنی و شاخصهای میکروبی را بهصورت دقیق بررسی کنید. همچنین نکات اجرایی مربوط به نمونهبرداری، پایش کیفیت پساب و تبصرههای مهم استانداردها نیز توضیح داده شده است تا این محتوا علاوه بر جنبه اطلاعاتی بهعنوان یک راهنمای عملی برای طراحی پکیج تصفیه فاضلاب قابل استفاده باشد.
استاندارد خروجی فاضلاب چیست و چرا اهمیت دارد؟
هر واحد صنعتی، خدماتی یا شهری که فاضلاب تولید میکند، قبل از تخلیه باید کیفیت پساب خروجی را به سطحی برساند که برای محیط زیست و منابع آب خطرساز نباشد. به همین دلیل سازمان حفاظت محیط زیست، حدود مجاز آلایندهها را به شکل حداکثر غلظت قابل قبول مشخص کرده است.
این استانداردها برای جلوگیری از:
- آلودگی آبهای سطحی (رودخانه، تالاب، دریاچه و…)
- آلودگی آب زیرزمینی
- آسیب به خاک و محصولات کشاورزی
- انتشار بو، کف و مواد شناور
- و همچنین حفظ سلامت انسان و اکوسیستم تدوین شدهاند.
تعاریف مهم قبل از بررسی جدول استانداردهای پساب خروجی فاضلاب
برای اینکه جدول استانداردها را درست تفسیر کنیم، چند اصطلاح کلیدی در این آییننامه تعریف شده:
- آب سطحی: به آبهای دائمی یا فصلی مانند رودخانهها، دریاچههای طبیعی یا مصنوعی و تالابها گفته میشود.
- چاه جاذب: گودال/چاهی که قابلیت جذب فاضلاب را دارد و باید کف آن حداقل ۳ متر بالاتر از بالاترین سطح ایستابی آب زیرزمینی باشد.
- ترانشه جذبی: شبکهای از کانالهای افقی برای نفوذ فاضلاب به زمین که همان شرط فاصله حداقل ۳ متر از سطح ایستابی را دارد.
- نمونه مرکب: نمونهای که طی ۲۴ ساعت و با فاصله زمانی حداکثر ۴ ساعت تهیه میشود و برای ارزیابی استاندارد بسیار مهم است.
نکات اجرایی مهم در پایش و کنترل خروجی فاضلاب
طبق استاندارد ماده 5 آئين نامه جلوگيري ازآلودگي آب، چند نکته کلیدی وجود دارد که باید به آنها توجه کرد:
- سنجش پارامترها باید بعد از آخرین واحد تصفیه و قبل از ورود به محیط پذیرنده انجام شود.
- در مواردی که تخلیه پیوسته نیست، ملاک، اندازهگیری در طول زمان تخلیه است.
- فاضلاب خروجی نباید بو، کف یا اجسام شناور داشته باشد.
- تغییر محسوس رنگ و کدورت که ظاهر طبیعی آب را تغییر دهد قابل قبول نیست.
- رقیقسازی فاضلاب خام یا تصفیهشده برای رسیدن به استاندارد ممنوع است (یعنی با اضافه کردن آب نمیشود استاندارد را دور زد).
- استفاده از کنارگذر (Bypass) ممنوع است مگر در شرایط خاص مانند رفع اشکال یا برخی شرایط جمعآوری توأم فاضلاب و آب باران.
- روش سنجش آلایندهها باید مطابق کتاب Standard Methods for the Examination of Water and Waste Water باشد.
جدول استاندارد خروجی فاضلاب (حدود مجاز آلایندهها)
در این بخش، حدود مجاز آلایندهها برای سه حالت زیر ارائه میشود:
- تخلیه به آبهای سطحی
- تخلیه به چاه جاذب
- تصفیه آب فاضلاب برای کشاورزی
واحد تمامی مقادیر: mg/L (میلیگرم بر لیتر)
| شماره | مواد آلودهکننده | نماد | تخلیه به آبهای سطحی (mg/L) | تخلیه به چاه جاذب (mg/L) | مصارف کشاورزی و آبیاری (mg/L) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | نقره | Ag | 1 | 0.1 | 0.1 |
| 2 | آلومینیوم | Al | 5 | 5 | 5 |
| 3 | آرسنیک | As | 0.1 | 0.1 | 0.1 |
| 4 | بر | B | 2 | 1 | 1 |
| 5 | باریم | Ba | 5 | 1 | 1 |
| 6 | بریلیوم | Be | 0.1 | 1 | 0.5 |
| 7 | کلسیم | Ca | 75 | – | – |
| 8 | کادمیم | Cd | 0.1 | 0.1 | 0.05 |
| 9 | کلر آزاد | Cl | 1 | 1 | 0.2 |
| 10 | کلراید | Cl- | 600 (تبصره 1) | 600 (تبصره 2) | 600 |
| 11 | فرم آلدهید | CH2O | 1 | 1 | 1 |
| 12 | فنل | C6H5OH | 1 | ناچیز | 1 |
| 13 | سیانور | CN | 0.5 | 0.1 | 0.1 |
| 14 | کبالت | Co | 1 | 1 | 0.05 |
| 15 | کرم +6 | Cr+6 | 0.5 | 1 | – |
| 16 | کرم +3 | Cr+3 | 2 | 2 | 2 |
| 17 | مس | Cu | 1 | 1 | 0.2 |
| 18 | فلوراید | F | 2.5 | 2 | 2 |
| 19 | آهن | Fe | 3 | 3 | 3 |
| 20 | جیوه | Hg | ناچیز | ناچیز | ناچیز |
| 21 | لیتیم | Li | 2.5 | 2.5 | 2.5 |
| 22 | منیزیم | Mg | 100 | 100 | 100 |
| 23 | منگنز | Mn | 1 | 1 | 1 |
| 24 | مولیبدن | Mo | 0.01 | 0.01 | 2 |
| 25 | نیکل | Ni | 2 | 2 | 2 |
| 26 | آمونیم (برحسب NH4) | NH4 | 2.5 | 1 | – |
| 27 | نیتریت (برحسب NO2) | NO2 | 10 | 10 | – |
| 28 | نیترات (برحسب NO3) | NO3 | 50 | 10 | – |
| 29 | فسفات (برحسب فسفر) | P | 6 | 6 | – |
| 30 | سرب | Pb | 1 | 1 | 1 |
| 31 | سلنیم | Se | 1 | 0.1 | 0.1 |
| 32 | سولفید | SH2 | 3 | 3 | 3 |
| 33 | سولفیت | SO3 | 1 | 1 | 1 |
| 34 | سولفات | SO4 | 400 (تبصره 1) | 400 (تبصره 1) | 500 |
| 35 | وانادیم | V | 0.1 | 0.1 | 0.1 |
| 36 | روی | Zn | 2 | 2 | 2 |
| 37 | چربی و روغن | – | 10 | 10 | 10 |
| 38 | دترجنت ABS | ABS | 1.5 | 0.5 | 0.5 |
| 39 | بیاودی پنجروزه | BOD5 | 30 (لحظهای 50) | 30 (لحظهای 50) | 100 |
| 40 | سیاودی | COD | 60 (لحظهای 100) | 60 (لحظهای 100) | 200 |
| 41 | اکسیژن محلول (حداقل) | DO | 2 | – | 2 |
| 42 | مجموع مواد جامد محلول | TDS | تبصره 1 (تبصره 2) | – | – |
| 43 | مجموع مواد جامد معلق | TSS | 40 (لحظهای 60) | – | 100 |
| 44 | مواد قابل تهنشینی | SS | 0 | – | – |
| 45 | پیاچ (حدود) | pH | 6.5–8.5 | 5–9 | 6–8.5 |
| 46 | مواد رادیواکتیو | – | 0 | 0 | 0 |
| 47 | کدورت (واحد کدورت) | – | 50 | – | 50 |
| 48 | رنگ (واحد رنگ) | – | 75 | 75 | 75 |
| 49 | درجه حرارت | T | (تبصره 4) | – | – |
| 50 | کلیفرم گوارشی (تعداد در 100 میلیلیتر) | – | 400 | 400 | 400 |
| 51 | کل کلیفرم (تعداد در 100 میلیلیتر) | MPN | 1000 | 1000 | 1000 |
| 52 | تخم انگل | – | – | – | (تبصره 5) |
منبع: استانداردهای خروجی فاضلاب (به استناد ماده ۵ آییننامه جلوگیری از آلودگی آب).
جمعبندی
استانداردهای خروجی فاضلاب فقط یک جدول عدد نیست؛ بلکه یک چارچوب کامل برای:
- طراحی تصفیهخانه
- کنترل کیفیت خروجی
- نمونهبرداری و پایش
- جلوگیری از تخلیه غیرمجاز
است.
